تخلّص در شعر فارسی و عربی(بررسی تطبیقی نامهای شعری در نزد شاعران فارسیزبان و عرب)

یکی از ویژگیxadهای اصلی شعر فارسی، تخلّص شعری است. این موضوع دستxadکم تا پایان عصر مشروطه، دغدغۀ ذهنی بخش گستردهxadای از شاعران محیطxadهای فارسیxadزبان در مشرق زمین بوده و از طریق شعر فارسی در میان دیگر ملل مسلمان نیز رواج یافته است. تخلّص، بدان گونه که در میان ایرانیان گسترش داشته، در میان عرب شهرت نیافته است و با نام لقب xadشعری در نزد آنان شناخته شده و از این راه بر میراث شعری شاعران عربی تأثیر گذاشته است. مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به مقایسه نامxadهای شعری شاعران فارسی زبان و عرب ذیل «تخلّص و القاب شاعرانه» در شعر فارسی و عربی پرداخته، ویژگیxadهای آن را در دو فرهنگ بررسی کرده است. سؤال اصلی پژوهش این است که «نامهای شعری شاعران فارسی زبان و عرب از لحاظ نوع نام، جایگاه و اهمیت آن تا چه حدی با یکدیگر شباهت و تفاوت دارند؟» نتیجۀ پژوهش نشان داد تخلّص بهxad دلیل گسترش شگفتxadانگیز آن در شعر فارسی، در شعر عربی نیز تأثیر گذاشته است. در کنار عوامل مؤثّر، در گزینش نامهای شعری اعم از تخلّص، لقب و نام مستعار، گاه عوامل بیرونی مانند حوادث، ممدوحان، ولینعمتان و اوضاع اقلیمی جامعه و گاه عوامل درونی مانند عقاید باطنی شعرا مؤثّر بودهxadاند